Türkiye'de bu ay

Yeşil Taksonomi yürürlükte

ALTI AMAÇ: Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği 24 Eylül'de Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik, iklim değişikliğinin azaltımından biyoçeşitliliğin korunmasına kadar altı çevresel amaç tanımlıyor. Bir faaliyetin uyumlu sayılması için Ek-1'de yer alması, teknik tarama kriterlerini karşılaması, diğer amaçlara önemli zarar vermemesi ve asgari sosyal güvenceleri sağlaması gerekiyor.

FİNANS SEKTÖRÜNE ZORUNLU: Raporlama genel olarak gönüllü; bankalar, aracı kurumlar, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri için ise zorunlu, ancak bu yükümlülük 1 Ocak 2029'a ertelendi. Raporlar Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemine yüklenerek kamuya açılacak; uyumlu ciro, yatırım harcaması veya işletme gideri payı yüzde 10'un altındaysa muafiyet uygulanıyor.

Diğer gelişmeler

DOĞRULAMA ATAMALARI: İklim Değişikliği Başkanlığı, 2026 sistem yılı sera gazı emisyon raporlarının doğrulama iş atamalarını 25 Eylül'de MEDAS üzerinden tamamladı. 742 tesis ile 11 doğrulayıcı kuruluş arasındaki atamalar otomatik olarak yapıldı.

DEPREM BÖLGESİ: Başkanlık ile Alman İş Birliği Kurumu (GIZ), Hatay, Adıyaman ve Malatya'da il geneli Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarının hazırlanmasına teknik destek sağlayacak İyi Niyet Protokolünü 11 Eylül'de imzaladı. Kapasite geliştirme faaliyetleri depremden etkilenen 11 ili kapsayacak.

BIST SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: Borsa İstanbul'un 1 Ekim-31 Aralık dönemi değişikliklerinde BIST Sürdürülebilirlik endeksine GRSEL, NETAS ve RGYAS eklendi, MPARK çıkarıldı. BIST Sürdürülebilirlik 25 endeksine TOASO girerken TSKB, VAKBN ve HALKB endeksten çıktı.

Türkiye ETS pilot dönemine ilişkin ayrıntılar için aşağıdaki Odak bölümüne bakabilirsiniz.

COP31 yolunda

New York İklim Haftası

EYLEM GÜNDEMİ: COP31 Başkanlığı, Eylem Gündemini 21 Eylül'de New York İklim Haftası kapsamında BM Genel Merkezi'nde tanıttı. Gündem; enerji, sanayi, şehirler, gıda, okyanuslar ve sağlığı kapsayan 10 öncelikli tema, 6 küresel hedef, 11 girişim ve 13 destekleyici çıktıdan oluşuyor. Lansmana yaklaşık 20 ülkeden bakan ve bakan yardımcısı katıldı.

"35'E 35": Öne çıkan hedef, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmak. Başkanlığın diğer 2035 hedefleri arasında küresel atık artış hızının yarıya indirilmesi ve binalarda enerji yoğunluğunun en az yüzde 25 azaltılması yer alıyor.

NEW YORK TEMASLARI: COP31 Başkanı Murat Kurum, AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra ile Türkiye-AB iklim iş birliğini görüştü. 22 Eylül'de ise iş dünyası ve yatırımcıları bir araya getiren COP31 İş Forumu New York Diyaloğu düzenlendi.

Başkanlık ve müzakereler

SON SÖZ KİMDE: Kurum 10 Eylül'de Trabzon'da, Türkiye ile Avustralya'nın eş başkan olmadığını ve nihai kararın COP31 Başkanlığında olduğunu söyledi. Müzakereleri Avustralya adına Bakan Chris Bowen yönetiyor.

UYGULAMA KÖPRÜSÜ: Başkanlık, ulusal taahhütleri yatırım yapılabilir proje portföylerine dönüştürecek İklim Uygulama Köprüsü için altı pilot ülke belirleyeceğini açıkladı. Mekanizma proje hazırlığı, finansman ve sahada uygulamayı bir araya getirmeyi hedefliyor.

OKYANUSLAR: Trabzon'daki Denizler ve Okyanuslar Zirvesinde 13 maddelik Trabzon Okyanuslar Eylem Çağrısı açıklandı. Çağrı, ülkelerden okyanus temelli azaltım ve uyum önlemlerini NDC'lerine ve ulusal uyum planlarına entegre etmelerini istiyor; aynı etkinlikte COP31 Deniz Çöpleri Platformu Girişimi tanıtıldı.

SIRADA FİJİ: Pre-COP 5-8 Ekim'de Fiji'de, ardından Tuvalu'da liderler etkinliğiyle yapılacak. Müzakerelerde Azaltım Çalışma Programı ile Küresel Uyum Hedefi göstergeleri ve uyum finansmanının öne çıkması bekleniyor. COP31, 9-20 Kasım'da Antalya EXPO'da toplanacak.

Sürdürülebilirlik raporlaması

Revize ESRS Resmî Gazetede

YAYIMLANDI: Revize ESRS'yi getiren (AB) 2026/1563 sayılı Tüzük ile KSRD kapsamı dışındaki işletmeler için Gönüllü Standardı belirleyen (AB) 2026/1560 sayılı Tüzük 21 Eylül'de AB Resmî Gazetesinde yayımlandı. Gönüllü Standart 24 Eylül'de, revize ESRS 10 Kasım'da yürürlüğe giriyor; revize ESRS 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan mali yıllar için zorunlu.

DAHA AZ VERİ NOKTASI: Zorunlu veri noktası sayısı yüzde 60'tan fazla azaltıldı ve önemlilik değerlendirmesi sadeleştirildi. 1.000'den az çalışanı olan işletmelere yönelik Gönüllü Standart bir değer zinciri tavanı içeriyor: KSRD kapsamındaki şirketler tedarikçilerinden bu standardın ötesinde bilgi talep edemiyor.

DİJİTAL ETİKETLEME: EFRAG, revize ESRS için taslak XBRL taksonomisini 17 Eylül'de yayımladı; istişare 11 Kasım'da kapanıyor. Nihai taksonominin yıl sonuna kadar ESMA ve Komisyona sunulması planlanıyor, dijital etiketleme ise henüz zorunlu değil.

AB dışı şirketler: ESRS-40a

PAYDAŞ TOPLANTILARI: EFRAG, AB dışı işletmeler için hazırlanan ESRS-40a taslak standardına ilişkin Eylül boyunca Meksika, Kore, ABD, Japonya ve Birleşik Krallık'ta paydaş toplantıları düzenledi; 25 Eylül'de Brüksel'de Japonya Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu ile ortak toplantı yapıldı. 100 günlük kamuya açık istişare 31 Ekim'de kapanıyor.

MALİYET-FAYDA ANKETİ: EFRAG, ESRS-40a kapsamındaki AB dışı şirketlere yönelik maliyet-fayda anketini 11 Eylül'de açtı; son tarih 11 Ekim. Sonuçlar, EFRAG'ın standarda ilişkin tavsiyesiyle birlikte yayımlanacak.

ATAMALAR: EFRAG Genel Kurulu üç yeni kurul üyesi atadı; Sürdürülebilirlik Raporlaması Teknik Uzman Grubu Başkanı Chiara Del Prete'nin görev süresi 31 Ocak 2028'e uzatıldı.

Yeşil beyanlar

EMPCO YÜRÜRLÜKTE: Tüketicilerin Yeşil Dönüşümde Güçlendirilmesi Direktifi (EmpCo) kapsamındaki ulusal önlemler 27 Eylül'de uygulanmaya başladı. Denkleştirmeye dayanan "karbon nötr" türü ürün iddiaları, kanıtlanmamış genel çevre beyanları ve sertifikasyon şemasına dayanmayan sürdürülebilirlik etiketleri artık yasak; Komisyon uygulamaya yönelik bir Soru-Cevap belgesi yayımladı.

EPD VE LOGO: Uluslararası EPD Sistemi, EmpCo karşısında EPD'lerin ve program logosunun kullanımına dair rehber yayımladı. Rehbere göre EPD tek başına yeşil beyan sayılmıyor, ancak tüketiciye yönelik iletişimde kullanılan logo ve grafikler ayrıca değerlendirilmeli ve çevre etiketi ya da EmpCo uyum kanıtı olarak sunulmamalı.

Dünyadan

BİRLEŞİK KRALLIK: FCA, borsada işlem gören şirketlerin TCFD uyumlu kurallarını ISSB tabanlı UK SRS ile değiştiren nihai kuralları 30 Eylül'de yayımladı. Kurallar uy veya açıkla esasına dayanıyor ve 1 Ocak 2027 sonrası başlayan hesap dönemlerine uygulanıyor; Kapsam 3 için bir, daha geniş S1 açıklamaları için iki yıllık geçiş tanınıyor.

STRATEJİK RAPOR: Birleşik Krallık hükümeti, stratejik rapordaki çevre, çalışan, sosyal sorumluluk ve insan hakları başlıklarının kaldırılmasını öneren kurumsal raporlama istişaresini 7 Eylül'de açtı. Bu başlıklar finansal olarak önemli olduklarında raporlanmaya devam edecek; istişare 30 Kasım'da kapanıyor.

KALİFORNİYA: CARB, SB 253 kapsamında ilk sera gazı raporlarını 10 Kasım'a kadar sunacak şirketler için rehber yayımladı. İlk yıl mevcut Kapsam 1 ve 2 verileri kabul edilecek, belirli bir emisyon faktörü seti zorunlu tutulmayacak ve sınırlı güvence alınmamış bildirimler de kabul edilecek.

AVUSTRALYA: ASIC, zorunlu sürdürülebilirlik raporlamasının ilk yılına ait 312 rapordan 40'ını inceledi. İklim bilgilerinin kalitesi gönüllü döneme göre belirgin biçimde arttı, ancak ileriye dönük açıklamalar ile strateji, metrikler ve hedefler başlıklarında iyileştirme alanı görüldü.

GHG PROTOKOLÜ: Eylemler ve Piyasa Araçları bilgi talebine 400'ü aşkın görüş geldi; katılımcıların yüzde 84'ü fiziksel envantere üç yeni bildirim ekleyen çok bildirimli raporlama yapısını destekledi. Kurumsal Standart taslağının 2027'nin ikinci çeyreğinde istişareye çıkması, nihai standardın 2028 sonunda yayımlanması bekleniyor.

GRI: GRI, sektör standartlarını sektöre özgü ek açıklama kalemi içermeyen sadeleştirilmiş bir formatta geliştirme kararı aldı; ilk pilot Gıda ve İçecek sektörü ve akran değerlendirme grubu için son başvuru 23 Ekim. Ayrıca UNCCD COP17, arazi ile ilgili gönüllü kurumsal raporlamada GRI ile iş birliğinin sürmesini talep etti.

ISO/UNDP 53001: ISO ve UNDP, kuruluşların Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları taahhütlerini yönetişim, strateji ve operasyonlarına entegre etmesine yönelik şart temelli yönetim sistemi standardını 28 Eylül'de yayımladı.

SKDM ve emisyon ticareti

SKDM

KAPSAM GENİŞLİYOR: Avrupa Parlamentosu 15 Eylül'de SKDM'nin alt akım ürünlere genişletilmesine ilişkin müzakere pozisyonunu 464 kabul oyla benimsedi. Komisyonun 180 ürünlük listesi 457 ürüne çıkarılıyor; bağlantı elemanı, tel, yay ve ev eşyası gibi işlenmiş çelik ve alüminyum ürünleri kapsama giriyor.

DOLANMA VE FON: Parlamento dolanma önleme kurallarını sıkılaştırırken Paris Anlaşması 6. madde kredilerinin SKDM yükümlülüğüne mahsubu seçeneğini metinden çıkardı. Geçici Karbonsuzlaştırma Fonu ise 2028 yerine 2027'de başlayacak ve gübre üreticilerini de kapsayacak.

50 TON EŞİĞİ KALIYOR: Komisyonun değerlendirmesine göre 50 tonluk kütle esaslı muafiyet eşiği gömülü emisyonların yüzde 0,87'sini muaf tutuyor ve yüzde 1 sınırının altında kalıyor; eşikte değişiklik önerilmedi.

DOĞRULAYICILAR: Komisyon, akredite SKDM doğrulayıcılarının kayıt sistemine erişim prosedürünü ve destek materyallerini yayımladı. Takvime göre ilk doğrulama raporları Ocak 2027'de düzenlenebilecek, SKDM sertifikası satışı Şubat 2027'de başlayacak ve 2026 emisyonlarına ilişkin beyanlar Eylül 2027'de kesinleşecek.

DTÖ PANELİ: DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Organı, Rusya'nın AB SKDM'si ve ETS tahsisatlarına ilişkin şikâyetini incelemek üzere panel kurulmasına karar verdi. Türkiye'nin yer almadığı 18 ülke üçüncü taraf haklarını saklı tuttu.

BRICS'TEN TEPKİ: BRICS liderleri New Delhi Bildirgesinde sınırda karbon düzenlemelerini tek taraflı ve ayrımcı önlemler olarak nitelendirerek karşı çıktı; aynı metinde BRICS Karbon Piyasaları Ortaklığının uygulanmasını destekledi.

BİRLEŞİK KRALLIK SKDM: Birleşik Krallık, 1 Ocak 2027'de başlayacak SKDM'sinde gömülü emisyonların hesaplanması ve doğrulanmasına ilişkin ikincil mevzuatı Parlamentoya sundu; kayıt 31 Ocak 2028'e ertelenmiş olsa da 2027'nin tamamı için doğrulanmış tesis verisi isteniyor. UK ETS Otoritesi de hidrojen üretiminde ücretsiz tahsisat kurallarını değiştirmek üzere istişare açtı.

AB ETS

MSR TARTIŞMASI: Avrupa Parlamentosu Piyasa İstikrar Rezervindeki iptal eşiğinin 400 milyondan 650 milyon tahsisata yükseltilmesini önerirken AB Konseyi iptali 2030 sonuna kadar askıya alıp 2031'den itibaren eşiği 800 milyona çıkarmayı tercih etti. Mekanizma 2023'ten bu yana 3 milyarı aşkın tahsisatı geçersiz kıldı; Konsey müzakerelerin yıl sonuna kadar tamamlanmasını hedefliyor.

ETS2 TAKVİMİ: Parlamento, binalar ve karayolu taşımacılığını kapsayan ETS2 için Konsey ile varılan uzlaşıyı onayladı. Komisyon 1 Ekim'de 2027 ETS1 ve ilk ETS2 açık artırma takvimlerini yayımladı; ETS2 açık artırmaları 18 Ocak 2027'de başlıyor ve Sosyal İklim Fonu için 140 milyon tahsisat ayrılıyor.

ALMANYA: Komisyon, Almanya'nın kapatılan iki kömür santrali için 2024 yılına ilişkin gönüllü tahsisat iptalinin sıfır olacağını açıkladı; bu fazlalık zaten Piyasa İstikrar Rezervi tarafından piyasadan çekiliyor.

Diğer piyasalar

KALİFORNİYA-WASHINGTON: Kaliforniya Valisi, eyaletin karbon piyasasının Washington ile bağlanması için gerekli yasal tespitleri yaparak düzenleyici süreci başlattı. Bağlantı tamamlandığında Kaliforniya, Québec ve Washington ortak bir tahsisat ve kredi havuzunu paylaşacak.

GÖNÜLLÜ KARBON PİYASALARI

Karbon kredileri ve metodolojiler

CCP ONAYLARI: ICVCM, Verra'nın VCS Programı sürüm 5'ini ve programdaki 13 metodolojiyi Temel Karbon İlkelerine (CCP) uygun buldu. Ay sonunda karbon yakalama ve depolama metodolojisi VM0049 ile doğrudan hava yakalama ve BECCS dahil dört modülü de CCP onayı aldı.

SCOPE 3 BİRİMLERİ: Verra, Scope 3 Standardı Programının ilk sürümünü yürürlüğe aldı. Program, değer zincirindeki azaltım ve uzaklaştırımları temsil eden Scope 3 Birimleri (S3U) tanımlıyor; başlangıçta tarımsal arazi yönetimi ve betonda CO2 kullanımı metodolojileri kullanılabiliyor.

YENİ İSTİŞARELER: Verra, VM0049 altında sanayi tesislerinden yanma sonrası ve proses kaynaklı CO2 yakalama modülünü (29 Ekim'e kadar) ve gelgit sulak alanı metodolojisi VM0033'ün 3.0 sürümünü görüşe açtı. Gold Standard küçük ölçekli süt üretimine yönelik HERD metodolojisini, Climate Action Reserve ise düzenli depolama protokolünün modüler versiyonunu istişareye çıkardı.

PASİFE ALINIYOR: Verra, enerji verimliliği ve katı atık yönlendirme metodolojisi VM0018'i 1 Eylül 2027 itibarıyla pasife alıyor; kayıtlı projeler bir sonraki kredilendirme döneminde aktif bir metodolojiye geçmek zorunda.

VERİ VE İNCELEME: Verra, VM0047 ağaçlandırma metodolojisinde performans kıyas verisi sağlayacak dört yeni veri hizmet sağlayıcısını onayladı. Proje inceleme önceliklendirme pilotu da 14 Ekim'den itibaren tüm kayıt ve doğrulama taleplerine genişliyor; ücret 15.000 ile 30.000 ABD doları arasında.

DİJİTAL MRV: ICVCM ve Dünya Bankası, dijital izleme, raporlama ve doğrulama için altı tema altında 16 tavsiye içeren ortak rapor yayımladı. Bulgular CCP Değerlendirme Çerçevesinin ilerideki revizyonuna girdi oluşturacak.

SÜREGELEN EMİSYONLAR: Gold Standard, SBTi Kurumsal Net Sıfır Standardı 2.0'da tanınan Süregelen Emisyon Sorumluluğu kavramını uygulamaya dökmek için şirket çalışma grubu kurdu; çıktılar 2027'de yayımlanacak.

DENİZCİLİK: Norden, RSB Book and Claim kaydı üzerinden doğrulanmış emisyon azaltımını Microsoft'a devreden ilk denizcilik taşıyıcısı oldu.

MADDE 6: Kanada, Paris Anlaşması Madde 6 kapsamında uluslararası transfer edilen azaltım çıktıları (ITMO) için bir politika çerçevesi geliştirdiğini açıkladı.

DÜNYADAN

Küresel iklim politikası

1,5°C AŞILACAK: UNEP'in Limiting Overshoot raporuna göre mevcut politikalarla 2100 için medyan ısınma tahmini yaklaşık 2,6°C. Rapor, kalan en iyi seçeneğin aşım, zirve ve düşüş patikası olduğunu ve bunun karbondioksit uzaklaştırmaya dayalı net negatif emisyonlar gerektirdiğini belirtiyor.

SANAYİ ISISI: Avrupa Komisyonu, endüstriyel proses ısısının karbonsuzlaştırılması için 1 milyar avroluk ikinci İnovasyon Fonu ihalesinin şartlarını yayımladı. Isı pompası, termal depolama, yenilenebilir ısı ve ilk kez küçük modüler reaktörler destekleniyor; teklif penceresi Aralık başında açılıyor.

VERİ MERKEZLERİ: Komisyon, 500 kW üzerindeki veri merkezleri için enerji ve su verimliliğini A-G sınıflarıyla gösteren otomatik sürdürülebilirlik etiketi getiren tüzük taslağını kabul etti; ilk etiketler 15 Ağustos 2027'ye kadar üretilecek.

DENİZ TAŞIMACILIĞI: IMO'nun ISWG-GHG 22 oturumu, Net Sıfır Çerçevesi metnini 30 Kasım-3 Aralık'ta toplanacak MEPC 85'e taşıma niyetiyle kapandı; kılavuzlar ve yaşam döngüsü çerçevesi Kasım'daki bir sonraki oturuma ertelendi.

HAVACILIK: Singapur, sürdürülebilir havacılık yakıtı harcının kargo uçuşlarına uygulanmasını bir yıl erteledi; yolcu uçuşlarında harç 1 Ocak 2027'den itibaren kalkan uçuşlara uygulanacak.

TAKVİM

Bu gelişmeler şirketinizi nasıl etkiliyor?

Türkiye ETS, Yeşil Taksonomi, SKDM ve TSRS/ESRS uyumu için ekibimizle görüşün.